สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.)

สวรส. เสนอแนวทางยกระดับระบบสุขภาพปฐมภูมิ หลังถ่ายโอน รพ.สต. สู่ อบจ.

สวรส. เสนอแนวทางยกระดับระบบสุขภาพปฐมภูมิ หลังถ่ายโอน รพ.สต. สู่ อบจ.

📍 3 กันยายน 2569: ผศ.ดร.จรวยพร ศรีศศลักษณ์ รองผู้อำนวยการสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) ร่วมประชุมคณะอนุกรรมาธิการพิจารณาศึกษาโครงสร้างระบบบริหารจัดการด้านการสาธารณสุขของประเทศไทย ณ อาคารรัฐสภา พร้อมนำเสนอข้อมูลสถานการณ์ ผลการวิจัย และข้อเสนอเชิงนโยบายเกี่ยวกับการถ่ายโอนโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) ไปยังองค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) โดยเน้นว่าหัวใจสำคัญของการถ่ายโอนไม่ใช่เพียงการเปลี่ยนหน่วยงานต้นสังกัด แต่ต้องทำให้ประชาชนได้รับบริการสุขภาพที่เข้าถึงได้ มีคุณภาพ และต่อเนื่อง

ปัจจุบันมี รพ.สต. ถ่ายโอนแล้ว 4,559 แห่ง ครอบคลุม 63 จังหวัด และมีประชากรที่อยู่ภายใต้การดูแลของ อบจ. เพิ่มขึ้น 15,639,218 คน ขณะเดียวกัน ผลการวิจัยในช่วงปี 2566-2569 พบว่า ประชาชนมีความพึงพอใจต่อบริการในระดับสูงมาก และมีการขยายบริการสุขภาพที่สำคัญ เช่น เวชศาสตร์ครอบครัว การดูแลผู้สูงอายุระยะยาว การป้องกันภาวะสมองเสื่อม และการดูแลโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง รวมถึงการคัดกรองโรคเบาหวานและความดันโลหิตสูงที่เพิ่มขึ้นประมาณ 200,000 คน อย่างไรก็ตาม ยังมีประเด็นที่ต้องพัฒนา ทั้งด้านกำลังคน งบประมาณ การเข้าถึงยาและเวชภัณฑ์ และการเชื่อมโยงข้อมูลสุขภาพ

สวรส. เสนอว่า การประเมินความสำเร็จของการถ่ายโอนควรมองจาก “ผลลัพธ์สุขภาพของประชาชน” มากกว่าความสำเร็จด้านโครงสร้างหรือการบริหาร โดยต้องพิจารณาทั้งการเข้าถึงบริการ ความต่อเนื่องในการดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรัง การดูแลกลุ่มเปราะบาง และความเชื่อมั่นของประชาชนต่อระบบบริการสุขภาพ พร้อมทั้งเน้นย้ำว่า รพ.สต. ที่ถ่ายโอนไปแล้วควรได้รับการสนับสนุนทางวิชาการและเชื่อมโยงกับเครือข่ายของกระทรวงสาธารณสุขอย่างต่อเนื่อง

ในมิติของธรรมาภิบาลระบบสุขภาพ สวรส. มองว่าประเทศไทยมีทั้งกฎหมาย องค์ความรู้ งบประมาณ และเครือข่ายการทำงานอยู่แล้ว แต่ยังมีช่องว่างในการเชื่อมโยงกลไกเหล่านี้ โดยเฉพาะการประสานนโยบายระหว่างหน่วยงาน การใช้ข้อมูลเพื่อการตัดสินใจ และการทำงานร่วมกันระหว่างส่วนกลางกับพื้นที่ จึงเสนอให้พัฒนาระบบในลักษณะ “เครือข่ายความร่วมมือและบูรณาการ” ที่มีเป้าหมายร่วมกัน และให้ทุกฝ่ายมีความรับผิดชอบต่อผลลัพธ์สุขภาพของประชาชนร่วมกัน

อีกประเด็นสำคัญคือการพัฒนาระบบข้อมูลสุขภาพให้สามารถเชื่อมโยงระหว่างหน่วยงานและนำไปใช้ประโยชน์เชิงนโยบายได้จริง โดยเสนอให้เร่งพัฒนา Health Data Exchange และฐานข้อมูลกลางด้านบริการปฐมภูมิ พร้อมจัดทำ Dashboard ที่ช่วยให้ผู้บริหารและคณะกรรมการในพื้นที่สามารถมองเห็นสถานการณ์ วิเคราะห์ปัญหา และนำข้อมูลไปใช้ประกอบการตัดสินใจได้อย่างเป็นรูปธรรม

สำหรับด้านงบประมาณและการบริหารจัดการ สวรส. เสนอให้ปรับจากการจัดสรรทรัพยากรที่เน้นจำนวนบุคลากรหรือการรักษา ไปสู่การจัดสรรที่มุ่งผลลัพธ์สุขภาพมากขึ้น ควบคู่กับการพัฒนากลไกการจัดซื้อเชิงยุทธศาสตร์และการจ่ายเงินที่คำนึงถึงคุณค่าและผลลัพธ์ รวมถึงการสร้างกลไกความร่วมมือในระดับพื้นที่ให้เข้มแข็งขึ้น

สวรส. ชี้ว่า การพัฒนาระบบสุขภาพปฐมภูมิในระยะต่อไปไม่จำเป็นต้องมุ่งสร้างโครงสร้างใหม่เป็นหลัก แต่ควร “เชื่อมต่อ” 3 องค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ งบประมาณที่จัดสรรตามผลลัพธ์ ข้อมูลที่ใช้ตัดสินใจได้จริง และกลไกความร่วมมือในระดับพื้นที่ เพื่อให้การถ่ายโอน รพ.สต. นำไปสู่ระบบบริการสุขภาพที่มีคุณภาพ เข้าถึงได้อย่างเท่าเทียม และตอบสนองต่อความต้องการของประชาชนในแต่ละพื้นที่ได้อย่างยั่งยืน

#ระบบบริการ