สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.) สถาบันวิจัยมะเร็งท่อน้ำดี มหาวิทยาลัยขอนแก่น ร่วมกับสำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) และสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) กระทรวงสาธารณสุข กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น ศูนย์ความเป็นเลิศทางการแพทย์มะเร็งท่อน้ำดี โรงพยาบาลศรีนครินทร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น จัดมหกรรมการตรวจคัดกรองพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ภายในงานมหกรรม 20 ปี กองทุนหลักประกันสุขภาพท้องถิ่น (กปท.) ‘ภาคอีสานอยู่ดีมีแฮง สร้างสุขภาพชุมชน สู่คนอีสานปลอดโรคพยาธิใบไม้ตับ ไม่ตายด้วยโรคมะเร็งท่อน้ำดี’ เพื่อสร้างความตระหนักและให้ความรู้ที่มุ่งเน้นให้ชาวอีสาน ห่างไกลจากโรคพยาธิใบไม้ตับและโรคมะเร็งท่อน้ำดี โดยมี นพ.ภาคี ทรัพย์พิพัฒน์ สาธารณสุขนิเทศก์ เขตสุขภาพที่ 7 เป็นประธานเปิดงาน พร้อมด้วยผู้บริหารจากภาคีเครือข่ายร่วมจัดงานฯ อาทิ นพ.ศุภกิจ ศิริลักษณ์ ผู้อำนวยการ สวรส. นพ.สุระ วิเศษศักดิ์ รองผู้อำนวยการ สวรส. นพ.ธงชัย กีรติหัตถยากร ผู้อำนวยการแผนงานเป้าหมายสำคัญฯ ‘ประเทศไทยปลอดโรคพยาธิใบไม้ตับ ไม่ตายจากมะเร็งท่อน้ำดี’ สวรส. ดร.จุไรรัตน์ พรหมใจ ผู้จัดการงานวิจัย สวรส. นพ.วีระพันธ์ ลีธนะกุล รองเลขาธิการ สปสช. นางศรัณยา สุวรรณพรหม ประธานสมาพันธ์องค์การบริหารส่วนจังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นายอัษฎาวุธ สาระสิทธิ์ ผู้อำนวยการกลุ่มขับเคลื่อนระบบหลักประกันสุขภาพภาคท้องถิ่น ผู้บริหารเขตสุขภาพที่ 7, 8, 9, 10 ผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ภาคอีสาน 20 จังหวัด ฯลฯ โดยมีกลุ่มเป้าหมายในการเข้าร่วมงานมหกรรมครั้งนี้จำนวน 2,000 คน ประกอบด้วย ผู้บริหารและเจ้าหน้าที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น บุคลากรด้านสาธารณสุข อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) และประชาชนทั่วไป เมื่อวันที่ 6-7 ส.ค. 2569 ณ ศูนย์ประชุมอเนกประสงค์กาญจนาภิเษก มหาวิทยาลัยขอนแก่น จ.ขอนแก่น 

          นพ.ศุภกิจ ศิริลักษณ์ ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข กล่าวว่า โรคมะเร็งท่อน้ำดีที่มีต้นเหตุมาจากพยาธิใบไม้ตับเป็นปัญหาเฉพาะภูมิภาค โดยพบมากในประเทศไทย ลาว เขมร เวียดนามบางส่วน และพม่าเล็กน้อย สำหรับประเทศไทย ที่ผ่านมาได้มีการขับเคลื่อนการแก้ปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดีมาโดยตลอด หากแต่ยังไม่ถึงจุดที่น่าพอใจ สวรส. จึงได้รับงบประมาณจากกองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.) มาขับเคลื่อนเป้าหมายสำคัญของประเทศ โดยมีเป้าหมายหลักที่ต้องทำให้สำเร็จภายใน 2 ปี คือ ลดความชุกของโรคพยาธิใบไม้ตับ ในเขตภาคอีสานทั้ง 4 เขตสุขภาพ ให้ไม่เกิน 10% โดยใช้เทคโนโลยีชุดตรวจปัสสาวะ OV ATK เพื่อการเข้าถึงการตรวจคัดกรองที่สะดวกมากขึ้น เปลี่ยนระยะการวินิจฉัยโรคมะเร็งท่อน้ำดี จากระยะท้ายเป็นระยะเริ่มต้นให้ได้ 50% ด้วยการทำอัลตราซาวนด์ พร้อมทั้งพัฒนาศักยภาพการผ่าตัด เพื่อเพิ่มโอกาสในการรักษาให้หายขาด และลดระยะเวลารอคิวผ่าตัดให้สั้นลง เพื่อรักษาชีวิตคนอีสานให้ได้ 30% จากเดิมที่มีสถิติผู้เสียชีวิตเฉลี่ยปีละประมาณ 6,500 ราย

          “ความรู้และการขับเคลื่อนงานวิจัยจะเกิดการใช้ประโยชน์อย่างเป็นรูปธรรมและมีความยั่งยืน จำเป็นต้องอาศัยหน่วยงานภาคท้องถิ่น และประชาชนเข้ามีส่วนร่วม เพราะเรื่องสุขภาพหรือการแก้ปัญหาโรคดังกล่าวเป็นเรื่องของทุกคน ซึ่งหลังจากมีการบูรณาการความร่วมมือกับกระทรวงมหาดไทย ก็ได้เห็นการเดินหน้าอย่างชัดเจน โดยกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นได้ปรับตัวชี้วัด โดยบรรจุเรื่องสุขาภิบาลและสิ่งแวดล้อมที่เกี่ยวข้องกับพยาธิใบไม้ตับเพิ่มเติม เพื่อให้เกิดการดำเนินงานและการประเมินผลลัพธ์อย่างจริงจังในระดับพื้นที่ แต่ท้ายที่สุดพฤติกรรมการบริโภคของคนอีสานจะเปลี่ยนแปลงหรือไม่ ขึ้นอยู่กับคนอีสานทุกคนที่ต้องร่วมกันสร้างความตระหนัก และตื่นตัวเรื่องการคัดกรองโรค ซึ่งหากร่วมแรงร่วมใจกัน ในอนาคตภาคอีสานอาจเป็นโมเดลต้นแบบในการแก้ปัญหาของประเทศ โดยสามารถนำไปประยุกต์การดำเนินงานในพื้นที่ภาคอื่น ๆ เช่น ภาคเหนือ ภาคตะวันออก เป็นต้น” ผอ.สวรส. กล่าว

          ด้าน นพ.ธงชัย กีรติหัตถยากร ผู้อำนวยการแผนงานเป้าหมายสำคัญฯ ‘ประเทศไทยปลอดโรคพยาธิใบไม้ตับ ไม่ตายจากมะเร็งท่อน้ำดี’ สวรส. กล่าวย้ำหัวใจหลักของการแก้ปัญหาในเวทีเสวนาว่า โรคมะเร็งท่อน้ำดีในภาคอีสาน คร่าชีวิตและสร้างความสูญเสียให้กับครอบครัวอย่างมหาศาล โดยแนวทางการแก้ปัญหาที่ยั่งยืนต้องใช้แนวคิดสุขภาพหนึ่งเดียว (One Health) ที่ต้องดำเนินการทั้ง 3 ด้านไปพร้อมกัน ได้แก่ 1) สุขภาพคน เร่งตรวจคัดกรองตั้งแต่เนิ่นๆ ด้วยชุดตรวจปัสสาวะแบบ self-test ที่สะดวกแม่นยำ พร้อมรับการรักษาทันที 2) สิ่งแวดล้อม ยกระดับระบบสุขาภิบาล โดยกำจัดอุจจาระอย่างถูกวิธีไม่ให้ไข่พยาธิปนเปื้อนลงแหล่งน้ำ และ 3) สุขภาพสัตว์/อาหาร สร้างห่วงโซ่อาหารที่ปลอดภัยตั้งแต่ต้นทาง ร่วมกับการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภคของประชาชน โดยเน้นย้ำให้เลิกกินอาหารดิบ เพื่อตัดวงจรพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี

          ทั้งนี้ภายในงานยังมีเวทีวิชาการและการเสวนาที่น่าสนใจ อาทิ เวทีปาฐกถาพิเศษ ‘20 ปี กองทุน กปท. บทเรียน และก้าวต่อไปสู่ทิศทางระบบสุขภาพชุมชนในทศวรรษที่ 3’ เวทีเสวนาวิชาการฯ เครือข่ายอีสานเข้มแข็ง สร้างสุขภาพชุมชน ปลอดโรคพยาธิใบไม้ตับ ไม่ตายจากมะเร็งท่อน้ำดี พิธีประกาศเจตนารมณ์และพิธีบันทึกข้อตกลงความร่วมมือโครงการอีสานอยู่ดีมีแฮง สร้างสุขภาพชุมชน สู่คนอีสานปลอดโรคพยาธิใบไม้ตับ และไม่ตายด้วยโรคมะเร็งท่อน้ำดี เพื่อบูรณาการความร่วมมือในการขับเคลื่อนนโยบายระบบสุขภาพชุมชนผ่านกลไก กปท. และยกระดับคุณภาพชีวิตให้คนอีสานปลอดโรคพยาธิใบไม้ตับ และลดอัตราการเสียชีวิตจากโรคมะเร็งท่อน้ำดี ตลอดจนการจัดแสดงนิทรรศการเผยแพร่ความรู้ที่เกี่ยวข้องกับการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี อาทิ อาหารปลอดภัย ปลาปลอดพยาธิ หลักสูตรพยาธิใบไม้ในตับและมะเร็งท่อน้ำดีในสถานศึกษา อำเภอต้นแบบ การจัดสุขาภิบาลสิ่งแวดล้อม การนำหมอลำมาเป็นเครื่องมือสร้างความตระหนักรู้เรื่องพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี ตลอดจนบูธนิทรรศการของหน่วยงานเครือข่ายที่ร่วมกันขับเคลื่อนเรื่องดังกล่าว อาทิ สวรส. สปสช. สสส. รวมถึงมีการบริการตรวจคัดกรองพยาธิใบไม้ตับด้วยชุดตรวจปัสสาวะ OV ATK การตรวจคัดกรองมะเร็งท่อน้ำดีด้วยเครื่องอัลตราซาวนด์ให้กับผู้เข้าร่วมงานมหกรรมดังกล่าว และประชาชนทั่วไป