วันที่ 21 กรกฎาคม​ 2569 ผศ.ดร.จรวยพร ศรีศศลักษณ์ รองผู้อำนวยการสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข และอนุกรรมาธิการศึกษาการพัฒนาประสิทธิภาพและความยั่งยืนทางการเงินของโรงพยาบาลภาครัฐ เข้าร่วมการประชุมคณะอนุกรรมาธิการศึกษาการพัฒนาประสิทธิภาพ และความยั่งยืนทางการเงินของโรงพยาบาลรัฐ ในคณะกรรมาธิการการสาธารณสุข วุฒิสภา ครั้งที่ 5/2569  ณ ห้องประชุม 202 ชั้น 2 อาคารรัฐสภา โดยมี นพ.วีระพันธ์ สุวรรณนามัย เป็นประธานคณะอนุกรรมาธิการฯ ในการพิจารณาประสิทธิภาพระบบบริการ ภาวะผู้นำและการบริหารจัดการโรงพยาบาล โดยมีผู้แทนสมาคมนักบริหารโรงพยาบาลประเทศไทย ผู้อำนวยการสถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล (สรพ.) ประธานชมรมโรงพยาบาลศูนย์/โรงพยาบาลทั่วไป และประธานชมรมโรงพยาบาลชุมชนแห่งประเทศไทย ร่วมให้ข้อมูล

การประชุมได้พิจารณาประเด็นต่างๆ เช่น ปัจจุบันโรงพยาบาลชุมชนมีปัจจัยขับเคลื่อนต้นทุนที่สำคัญ ได้แก่ ค่ายา ค่าวัสดุ และเวชภัณฑ์ทางการแพทย์ ค่าตรวจทางห้องปฏิบัติการ เงินเดือนและค่าตอบแทนบุคลากร ตลอดจนค่าสาธารณูปโภคที่จำเป็น โดยเฉพาะในหน่วยบริการระดับ M1 และ M2 ซึ่งมีการขยายขอบเขตการให้บริการอย่างต่อเนื่องส่งผลให้ภาระต้นทุนในการดำเนินงานเพิ่มสูงขึ้น ขณะเดียวกันโรงพยาบาลชุมชนยังประสบข้อจำกัดด้านกำลังคน อันเนื่องมามาจากการกระจายตัวของแพทย์ พยาบาล และบุคลากรทางวิชาชีพอื่นยังไม่มีความทั่วถึง ดังนั้น เพื่อควบคุมต้นทุนและเสริมสร้างความยั่งยืนของระบบสุขภาพในระยะยาว จึงมีข้อเสนอมาตรการ เช่น 1) ควรให้ความสำคัญกับการดำเนินการด้านส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรค โดยเสริมสร้างความเข้มแข็งของระบบบริการปฐมภูมิ รวมทั้งพัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยแบบประคับประคอง ให้มีประสิทธิภาพและครอบคลุมมากยิ่งขึ้น 2) สนับสนุนการจัดซื้อยาและเวชภัณฑ์ร่วมในระดับจังหวัดหรือกระทรวง เพื่อเพิ่มอำนาจต่อรองด้านราคา ลดต้นทุน และเพิ่มประสิทธิภาพในการบริหารทรัพยากร 3) ส่งเสริมการพัฒนาแนวทางเวชปฏิบัติและมาตรฐานการรักษาที่เหมาะสมกับบริบทของประเทศไทยเพื่อลดการใช้ทรัพยากรที่เกินจำเป็นจากมาตรฐานของต่างประเทศ

ส่วนโรงพยาบาลศูนย์/โรงพยาบาลทั่วไป มีปัจจัยขับเคลื่อนต้นทุน เช่น ระดับความรุนแรงของโรคที่มีความชับช้อนมากขึ้นและการเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลให้ภาระต้นทุนด้านการรักษาพยาบาลเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง และยังมีข้อจำกัดเชิงโครงสร้างที่ส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพการบริหารจัดการของโรงพยาบาล โดยเสนอแนวทางการแก้ไขปัญหา เช่น1) เนื่องจากระบบข้อมูลสุขภาพของประเทศยังขาดการเชื่อมโยงกันอย่างเป็นเอกภาพ ส่งผลให้ขาดข้อมูลในการวิเคราะห์และบริหารจัดการได้อย่างมีประสิทธิภาพ จึงควรพัฒนาระบบข้อมูลสุขภาพกลางระดับประเทศ เพื่อบูรณาการข้อมูล ลดความซ้ำช้อน และเพิ่มประสิทธิภาพในการบริหารจัดการระบบสุขภาพของประเทศ 2) ระบบการเงินและการชดเชยค่าบริการยังไม่สะท้อนต้นทุนการให้บริการที่แท้จริง จึงควรจัดทำฐานข้อมูลต้นทุนที่แท้จริงเพื่อใช้เป็นข้อมูลประกอบการจัดสรรงบประมาณและการบริหารทรัพยากรให้มีประสิทธิภาพ 3) ระเบียบด้านพัสดุและการจัดซื้อจัดจ้างยังเป็นอุปสรรคต่อการจัดซื้อร่วม จึงควรปรับปรุงกฎหมายหรือระเบียบที่เกี่ยวข้อง เพื่อเอื้อให้เกิดการจัดซื้อร่วมและลดภาระต้นทุนของหน่วยบริการได้อย่างเป็นรูปธรรมในระยะสั้น 4) การเข้ารับบริการที่ไม่สอดคล้องกับระดับความรุนแรงของโรค ส่งผลให้โรงพยาบาลศูนย์และโรงพยาบาลทั่วไปมีภาระงานที่เพิ่มขึ้น จึงควรส่งเสริมความรู้ความเข้าใจและสร้างแรงจูงใจในการเข้ารับบริการในหน่วยบริการที่เหมาะสมกับระดับความรุนแรงของโรค เพื่อให้เกิดการใช้ทรัพยากรด้านสาธารณสุขอย่างมีประสิทธิภาพ

สรพ. ได้ให้ข้อมูลว่า ปัจจุบันระบบบริการของโรงพยาบาลภาครัฐกำลังเผชิญกับความท้าทายด้านการบริหารจัดการหลายประการ ซึ่งส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพคุณภาพการให้บริการ และความยั่งยืนทางการเงินของหน่วยบริการ เช่น 1) ความต้องการและความคาดหวังของประชาชนต่อบริการสุขภาพที่เพิ่มสูงขึ้น ขณะที่ระบบบริการยังไม่สามารถปรับตัวรองรับได้อย่างทันท่วงที 2) การบริหารจัดการต้นทุนและประสิทธิภาพการดำเนินงานที่ยังไม่เชื่อมโยงกับคุณภาพบริการและผลลัพธ์ด้านสุขภาพ 3) ระบบบริการที่มีความซ้ำซ้อนและขาดการบูรณาการ 4) ภาระงานที่เพิ่มขึ้นและข้อจำกัดด้านความปลอดภัยของบุคลากรซึ่งส่งผลกระทบต่อคุณภาพการให้บริการ 5) ความแตกต่างระหว่างธรรมาภิบาล ขีดความสามารถของระบบบริหาร และการพัฒนาเชิงระบบ ซึ่งส่งผลให้ประสิทธิภาพการดำเนินงานของโรงพยาบาลแตกต่างกัน ทั้งนี้ สรพ. ได้พัฒนากลไกการยกระดับคุณภาพของโรงพยาบาลผ่านการกำหนดและรับรองมาตรฐานโรงพยาบาลและบริการสุขภาพ (HA) เพื่อส่งเสริมให้หน่วยบริการมีระบบบริหารจัดการที่มีคุณภาพและเกิดการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง พบว่า โรงพยาบาลที่ผ่านการรับรองมาตรฐาน HA มีศักยภาพในการบริหารจัดการและการรับมือกับภาวะวิกฤตได้ดีกว่าโรงพยาบาลที่ยังไม่ได้รับการรับรอง อีกทั้งยังมีผลลัพธ์ทางคลินิกที่โดดเด่น เช่น อัตราการเสียชีวิตของผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่ต่ำกว่าค่ามาตรฐานสากล นอกจากนี้ ผลการสำรวจของ สรพ. พบว่า ภาวะผู้นำ สมรรถนะผู้บริหาร และธรรมาภิบาลองค์กร เป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลโดยตรงต่อผลการดำเนินงานของโรงพยาบาล ดังนั้น เพื่อยกระดับประสิทธิภาพการบริหารจัดการโรงพยาบาลของประเทศ จึงควรมีการกำหนดกรอบสมรรถนะผู้บริหารโรงพยาบาลในระดับประเทศ พร้อมทั้งมีกลไกติดตามและประเมินผลการปฏิบัติงานของผู้บริหารอย่างเป็นระบบควบคู่กับการเสริมสร้างมาตรฐานการให้บริการผ่านระบบกำกับคุณภาพที่เข้มแข็ง เพื่อส่งเสริมให้ระบบบริการสุขภาพของประเทศมีคุณภาพ ประสิทธิภาพ และความยั่งยืนในระยะยาว

สมาคมนักบริหารโรงพยาบาลประเทศไทยมีบทบาทในการสนับสนุนด้านวิชาการแก่ผู้บริหารโรงพยาบาล ตลอดจนส่งเสริมการพัฒนาศักยภาพและการสร้างเครือข่ายผู้บริหารในทุกระดับ ทั้งภาครัฐและภาคเอกชน สมาคมได้ดำเนินโครงการเชิดชูเกียรติผู้บริหารผ่านการมอบรางวัลนักบริหารโรงพยาบาลดีเด่นในทุกสายงาน เพื่อสร้างขวัญและกำลังใจ และยกย่องผู้ที่ที่มีผลการปฏิบัติงานเป็นที่ประจักษ์ และเป็นต้นแบบในการพัฒนาประสิทธิภาพการบริหารจัดการและการให้บริการของระบบสาธารณสุขไทย สำหรับปัญหาและอุปสรรคในการบริหารจัดการระบบบริการสุขภาพของประเทศ เช่น สถานการณ์ทางการเงินของโรงพยาบาล โดยเฉพาะการได้รับชดเชยค่าบริการที่ไม่สะท้อนต้นทุนที่แท้จริง การดำเนินนโยบายเพิ่มบริการหรือสิทธิประโยชน์ใหม่ที่ส่งผลให้หน่วยบริการมีภาระต้นทุนเพิ่มขึ้นโดยไม่ได้รับการสนับสนุนบประมาณอย่างเพียงพอ ตลอดจนระบบฐานข้อมูลที่ยังขาดการเชื่อมโยงและบูรณาการระหว่างหน่วยงาน ส่งผลให้ไม่สามารถนำข้อมูลมาวิเคราะห์ วางแผน และบริหารจัดการระบบบริการสุขภาพในภาพรวมได้อย่างมีประสิทธิภาพ

คณะอนุกรรมาธิการฯ มีข้อเสนอแนะ เช่น ควรส่งเสริมการบูรณาการและการใช้ทรัพยากรร่วมกันในระดับเขตสุขภาพ ทั้งด้านบุคลากร เครื่องมือและอุปกรณ์ทางการแพทย์ ตลอดจนทรัพยากรอื่นที่เกี่ยวข้องเพื่อให้เกิดการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า ลดความซ้ำช้อนในการลงทุนและการดำเนินงาน ลดภาระด้านงบประมาณของหน่วยบริการ และเพิ่มประสิทธิภาพในการจัดระบบบริการสุขภาพให้สามารถตอบสนองต่อความต้องการของประชาชนได้อย่างทั่วถึงและยั่งยืน