สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข (สวรส.)

สวรส. ติดตามความก้าวหน้างานวิจัย “การยกระดับการอภิบาลระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าผ่านกระบวนการนโยบายสาธารณะแบบมีส่วนร่วมบนฐานแห่งปัญญา”

เมื่อวันที่ 11 มิถุนายน 2569 ได้มีการประชุมคณะอนุกรรมการวิชาการในการจัดประชุมหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า ปี 2569 (UHC 2026) ประชุมครั้งที่ 5/2569 ผ่านระบบออนไลน์ โดยมี ผศ.ดร.จรวยพร ศรีศศลักษณ์ รองผู้อำนวยการสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข ทำหน้าที่ประธานในการประชุม โดยการประชุมมีวัตถุประสงค์เพื่อติดตามความก้าวหน้าของงานวิชาการที่ทาง สวรส. ได้สนับสนุนให้มีการศึกษาวิจัย ซึ่งในปี 2569 จะมีการจัดประชุมวิชาการระดับชาติด้านหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าขึ้นในวันที่ 1-3 ธันวาคม 2569 ใน Theme “Strengthening UHC Governance through Genuine Participatory Public Policy Process based on wisdom”

การประชุมปลายปีนี้จะมีหัวข้อย่อย 4 subtheme ได้แก่ 1) การอภิบาลระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าของไทย: ความสำเร็จ ช่องว่าง และความท้าทาย (Thailand’s UHC Governance: Achievements, Gaps, and Challenges) ทำการศึกษาโดยคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2) การเปรียบเทียบสมรรถนะด้านระบบอภิบาลของ 3 กองทุนหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้าในประเทศไทย (Comparing Governance Performance across Thailand’s Three UHC Schemes) ทำการศึกษาโดย IHPP 3) การเรียนรู้การอภิบาลระบบหลักประกันสุขภาพระดับนานาชาติ (Learning from Global Experience on UHC Governance) ทำการศึกษาโดยหน่วยวิจัยเพื่อขับเคลื่อนนโยบายสุขภาพ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล 4) การส่งเสริมการมีส่วนร่วมทางสังคมในระบบสุขภาพ (Promoting Social Participation in Health System) ทำการศึกษาโดยคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี

ตัวอย่างงานวิชาการใน subtheme ที่ 3 เช่น การศึกษาบทเรียนจากประสบการณ์ต่างประเทศในทวีปแอฟริกาและเอเชีย โดยใช้การประเมินการอภิบาลระบบหลักประกันสุขภาพโดยใช้แนวคิด TAPIC (Transparency, Accountability, Participation, Integrity, Capacity) พบว่า มิติด้านสมรรถนะ ถูกประเมินบ่อยที่สุดและสม่ำเสมอในทุกงานวิจัย ส่วนมิติความรับผิดชอบและความโปร่งใส มีการดำเนินการแต่ยังมีข้อจำกัดเรื่องการกำหนดตัวชี้วัดและการวัดผลที่เป็นระบบในทางปฏิบัติ ในขณะที่มิติการมีส่วนร่วมและความซื่อตรง ยังมีการกล่าวถึงไม่มากนัก รวมถึงกลไกการบังคับใช้กฎระเบียบและการออกแบบชุดสิทธิประโยชน์ สำหรับประเทศไทยได้รับการยอมรับในระดับสากลในเรื่องความโปร่งใสของกระบวนการประเมินเทคโนโลยีด้านสุขภาพ (HTA) และการตัดสินใจเกี่ยวกับชุดสิทธิประโยชน์ มีการใช้เกณฑ์ที่ชัดเจนและเป็นรูปธรรมในการพิจารณานำบริการทางการแพทย์เข้าสู่ระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า โดยเฉพาะสิทธิ UC รวมถึงมีการรายงานผลการดำเนินงานและการใช้จ่ายงบประมาณของ สปสช.) ต่อสาธารณะเป็นประจำทุกปี มีการเผยแพร่มติของคณะกรรมการ มีฐานข้อมูลการลงทะเบียนผู้มีสิทธิที่ประชาชนสามารถเข้าถึงได้ ตลอดจนมีการรายงานผลต่อคณะรัฐมนตรี รัฐสภา และวุฒิสภา ในส่วนของระบบประกันสังคม มีการจัดทำรายงานประจำปีเผยแพร่สู่สาธารณะ และมีข้อมูลเครือข่ายหน่วยบริการที่ประชาชนสามารถเข้าถึงได้ ขณะที่ระบบสวัสดิการรักษาพยาบาลข้าราชการ (CSMBS) ไม่ได้มีข้อกำหนดให้ต้องรายงานผลการดำเนินงานประจำปีต่อสาธารณะ และไม่มีข้อบัญญัติเฉพาะเกี่ยวกับการเปิดให้สาธารณชนเข้าถึงข้อมูล

ส่วน subtheme อื่นๆ มีความก้าวหน้าในการศึกษาพอสมควร ซึ่งคณะอนุกรรมการฯ ได้ให้ข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะอันเป็นประโยชน์ต่อการปรับปรุงแนวทางการศึกษา โดยผลลัพธ์ของการวิจัยจะถูกนำเสนอต่อผู้เกี่ยวข้องในการประชุมวิชาการระดับชาติด้านหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า ปี 2569 ที่จะจัดขึ้นในปลายปีนี้ต่อไป