การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนากรอบความคิดและแนวทางจัดลำดับความสำคัญของโจทย์วิจัยด้านการพัฒนาระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่า (Value-Based Health Care: VBHC) สำหรับประเทศไทย โดยตั้งอยู่บนโจทย์สำคัญว่า แม้แนวคิดระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าจะถูกกล่าวถึงมากขึ้นในช่วงหลายปีที่ผ่านมา แต่ความเข้าใจต่อความหมาย ขอบเขต และนัยเชิงนโยบายของแนวคิดดังกล่าวยังไม่เป็นเอกภาพ ส่งผลให้การขับเคลื่อนงานวิจัยและการพัฒนาระบบบริการยังมีลักษณะกระจัดกระจาย และมักตีความระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าเป็นเพียงการเพิ่มประสิทธิภาพหรือลดต้นทุนบางส่วน มากกว่าการปฏิรูประบบบริการสุขภาพทั้งระบบให้ยึดผลลัพธ์ที่มีความหมายต่อผู้ป่วยเป็นศูนย์กลาง การศึกษาใช้ 3 องค์ประกอบหลักในการสังเคราะห์ข้อเสนอเชิงวิชาการและเชิงนโยบาย ได้แก่ การทบทวนวรรณกรรมและประสบการณ์จากต่างประเทศ การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพจากการประชุมผู้ทรงคุณวุฒิและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในบริบทไทย และการพัฒนาเกณฑ์เพื่อใช้จัดลำดับความสำคัญของโจทย์วิจัยที่สอดคล้องกับแนวคิดการพัฒนาระบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าอย่างแท้จริง ผลจากการทบทวนวรรณกรรมชี้ว่า นโยบายหรือโครงการพัฒนาระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าที่ประสบผลสำเร็จไม่ได้เกิดจากการใช้เครื่องมือใดเครื่องมือหนึ่งเพียงลำพัง แต่ต้องอาศัยการออกแบบบริการแบบบูรณาการตลอดเส้นทางผู้ป่วย การวัดผลลัพธ์และต้นทุนตลอดวงจรการดูแลรักษา และกลไกการจ่ายเงินที่สนับสนุนความร่วมมือระหว่างหน่วยบริการ ไม่ใช่การจ่ายตามกิจกรรมหรือรายครั้งแบบเดิม ข้อค้นพบนี้สอดคล้องกับแนวคิดของคณะกรรมการวิชาการที่เห็นตรงกันว่า นโยบายพัฒนาระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าควรถูกพิจารณาในฐานะ "การเปลี่ยนระบบสุขภาพ" ไม่ใช่เพียง "การปรับปรุงงานบางจุด ผลการวิเคราะห์เชิงคุณภาพสะท้อนประเด็นสำคัญ 5 ประการ ได้แก่ (1) ประเทศไทยยังมีแนวคิดเกี่ยวกับ VBHC และจำเป็นต้องสร้างความเข้าใจร่วมในระดับนโยบายและปฏิบัติ (2) หัวใจของการพัฒนาระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่า คือการดูแลรักษาแบบบูรณาการตลอดเส้นทางผู้ป่วย ไม่ใช่การดูแลแบบแยกส่วน (3) ระบบการวัดผลและระบบการจ่ายเงินต้องได้รับการพัฒนาไปพร้อมกัน เพราะหากไม่มีการวัดผลลัพธ์ (outcome measurement) และการจ่ายเงินแบบเน้นคุณค่า (value-base payment) จะทำให้ขาดแรงจูงใจที่ยั่งยืนเพื่อจัดการดูแลรักษาแบบบูรณาการ (4) การเริ่มต้นด้วยโรคหรือบริการต้นแบบที่มีความพร้อมสูง เช่น เบาหวาน กระดูกสะโพกหัก หรือบริการที่เห็นช่องว่างเชิงระบบชัดเจนเป็นยุทธศาสตร์เชิงปฏิบัติที่เหมาะสม และ (5) เป้าหมายของการพัฒนาระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าในบริบทไทยต้องครอบคลุมทั้งคุณภาพ ประสิทธิภาพ และความเป็นธรรม โดยเฉพาะการลดช่องว่างการเข้าถึง และยกระดับความครอบคลุมเชิงประสิทธิผล (effective coverage) จากการสังเคราะห์ดังกล่าว การศึกษาวิจัยชิ้นนี้จึงเสนอเกณฑ์เพื่อจัดลำดับความสำคัญของโจทย์วิจัยเพื่อสนับสนุนการพัฒนาระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าในประเทศไทย โดยเน้นให้ความสำคัญกับโจทย์ที่มีคุณลักษณะ 4 ด้านร่วมกัน คือ สอดคล้องกับแนวคิดระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าอย่างชัดเจน มุ่งยกระดับผลลัพธ์ที่มีความหมายต่อผู้ป่วยและประสบการณ์การรับบริการ ช่วยคลี่คลายคอขวดเชิงระบบผ่านการออกแบบบริการแบบบูรณาการ และมีศักยภาพเชื่อมโยงไปสู่การออกแบบระบบข้อมูล การวัดผล และระบบการเงินการจ่ายเงินตามคุณค่าได้ในอนาคต เกณฑ์ดังกล่าวมีบทบาทสำคัญเพราะช่วยแยกความแตกต่างระหว่าง "โครงการพัฒนาระบบทั่วไป" กับ "โครงการที่เป็นระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าอย่างแท้จริง" ซึ่งเป็นประเด็นที่คณะกรรมการให้ความสำคัญอย่างมากภายใต้ข้อจำกัดด้านทรัพยากร โดยสรุป ทิศทางการพัฒนาวาระของการวิจัยเพื่อสนับสนุนการพัฒนาระบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าของประเทศไทยควรเปลี่ยนจากการมองโจทย์วิจัยแบบแยกส่วน ไปสู่การวิจัยเพื่อการเปลี่ยนแปลงระบบอย่างเป็นขั้นตอน สร้างความชัดเจนทางแนวคิด ควบคู่กับการพัฒนาโจทย์วิจัยที่เริ่มจากพื้นที่หรือโรคต้นแบบที่มีความเป็นไปได้สูง สร้างระบบวัดผลที่เหมาะสมกับบริบทไทย และเชื่อมต่อไปสู่การออกแบบกลไกการจ่ายเงินและนโยบายระดับระบบในระยะต่อไป เพื่อช่วยให้ประเทศไทยสามารถพัฒนาระบบบริการสุขภาพแบบมุ่งเน้นคุณค่าจากระดับแนวคิดไปสู่การปฏิบัติจริง และยกระดับคุณค่า คุณภาพ และความเป็นธรรมได้อย่างยั่งยืน